{"id":54378,"date":"2026-04-15T20:28:28","date_gmt":"2026-04-15T20:28:28","guid":{"rendered":"https:\/\/www.onvoltooidverleden.nl\/?p=54378"},"modified":"2026-04-15T21:51:08","modified_gmt":"2026-04-15T21:51:08","slug":"socialistische-sigarenbandjes","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.onvoltooidverleden.nl\/index.php\/2026\/04\/15\/socialistische-sigarenbandjes\/","title":{"rendered":"Socialistische sigarenbandjes"},"content":{"rendered":"

\"\"\"\"De Eerste Internationale<\/strong> is een mythische organisatie geweest, waar beroemde socialisten als Karl Marx en Friedrich Engels de scepter zwaaiden. In het jaar 1864 werd het Internationaal Werklieden Verbond opgericht te Londen, in het Engels de International Workingmen’s Association<\/i>. In 1869 sloot het Nederlandsch Werklieden-Verbond<\/em> zich aan als de Nederlandse sectie. Acht jaar later verdween de Internationale al weer, nota bene in Den Haag, de latere internationale stad van recht en vrede.<\/p>\n

Honderd jaar later werd in Brussel de oprichting van de organisatie uitbundig gev ierd. In plaats van tweeduizend te Londen waren er op 6 september 1964 honderd duizend aanwezig tijdens een mars dwars door de Europese hoofdstad. Uit Nederland waren er duizend gekomen. Het was een machtige manifestatie van het internationaal socialisme in Brussel :<\/em> “Terwijl de trommen dreunden, terwijl tientallen en tientallen korpsen de strijdliederen lieten scanderen in de regenlucht, trok een gekleurde sliert \u2014 kilometers lang \u2014 vijf uren achtereen over de Noordzuid-boulevard”, aldus de verslaggever van het Algemeen Handelsblad<\/em>. Op het centraal gelegen De Brouck\u00e8replein zaten de \u00b4voormannen\u00b4, waar de betogers zwaaiend, lachend, getooid met rode anjers en rozen, wuivend met rode doeken een saluut aan hen brachten. Deze tribune was eveneens rood geschilderd. Op de tribune zat de 93 jaar oude Camiel Huysmans, die een grote rol had gespeeld in de Tweede Internationale, die van 1889 tot en met 1914 bestond. Huysmans was secretaris van het Bureau van de Internationale. Hij speelde eveneens een centrale rol in het beroemde Stockholm vredesinitiatief van socialisten uit Zweden en Nederland.<\/p>\n

\"\"Naast deze manifestatie waren er vele nevenactiviteiten, zoals een tentoonstelling met uniek materiaal van Marx, dat door het IISG aangeleverd was. E\u00e9n van de opmerkelijke bijdrages aan de feestelijke gebeurtenis was het uitbrengen van een tiental sigarenbandjes met een aantal socialisten afgebeeld. Ik kwam deze afbeeldingen op het spoor toen ik op zoek was naar een sigarenbandje van de SDAP te Den Haag. Wederom, want in 1993\/4 had ik ter voorbereiding van de tentoonstelling Rode Residentie<\/a> in het Haags Historisch Museum tevergeefs gezocht. In het pre-internet tijdperk was dat niet zo eenvoudig.
\nOp het einde van 1894 had de propagandist van de afdeling Den Haag, Harm Jan Kenther, zojuist in de hofstad gearriveerd, samen met de Utrechtse J. van der Wallen bedacht merchandise aan te schaffen om de afdelingen bij het publiek bekend te maken. Dat was wel nodig in het Haagse geval. De afdeling bleef lang een afdeling zonder activiteiten, pas na de komst van Franc van der Goes en het verkiezingssucces van Troelstra in 1897 werden de leden actief. Kenther en Van der Wallen verkochten sigaren met de naam van het Utrechtse partijblad De Baanbreker<\/em>. Troelstra was de hoofdredacteur en voornaamste scribent. Bijgevoegde advertentie verscheen slechts een aantal keren in het weekblad op het einde van 1894. Veel sigaren zullen er niet verkocht zijn. Dat er nog een sigarenbandje opduikt met de naam De Baanbreker<\/em> acht ik onwaarschijnlijk.<\/p>\n

Terug naar de wel bestaande bandjes. Zij waren gewikkeld rond de sigaren van het merk Washington, die geproduceerd werden door de Baarnse – en later Hippolytushoefse – bedrijf Tingana.<\/a>(naar de oprichter Piet Tinga). Tingana en de Washingtonsigaar waren beroemd vanwege de sigarenbandjes met vele series als ‘de presidenten van Amerika’, honden, Nederlandse steden en 18e eeuwse wapens. De serie van tien over De Internationale lijkt een gelegenheidsuitgave te zijn. De tekst was in het Frans en Nederlands.\u00a0 Van de Belgische firma L & F. Janssens uit Maldegem is een concurrerend aanbod<\/a> in de markt gezet, vijftien bandjes, maar zonder vemelding van wie de fraaie portretten waren,<\/p>\n

Naast Marx en Engels zijn er nog drie socialisten van de oude beweging op de sigarenbandjes gekomen:Michael Bakoenin, August Bebel en C\u00e9sar de Paepe. Van deze drie is de Duitser Bebel een logische keuze, hoewel medeo\"\"prichter van de Duitse Socialistische partij Wilhelm Liebkecht even grote, missc\"\"hien zelfs iets oudere rechten had. De Paepe is in Nederland niet zo bekend, maar in Belgi\u00eb wel. Hij was arts, eerst aanhanger van Proudhon, later socialist en vanaf het begin lid van de Eerste Internationale. Hij correspondeerde met Domela Niewuwenhuis, die zijn jongste zoon naar zijn overleden vriend noemde. In 1890 overleed hij op 49-jarige leeftijd aan tuberculose. Op het einde van zijn leven probeerde hij via een artsenbaan in Nederlands-Indi\u00eb aan die volksziekte te ontkomen. Het was echter al te laat. De Paepe had samengewerkt met Bakoenin. In tegenstelling tot De Paepe ontwikkelde Bakoenin zich tot een anarchistisch denker en daardoor zeer kritisch ten opzichte van de Eerste Internationale. Door Marx werd hij in 1872 uitgesloten uit de organisatie. Opvallend dat de ontwerpers Bakoenin tot de tien helden van de Eerste Internationale hadden gemaakt. Opvallende afwezigen zijn er ook: Ferdinand Domela Nieuwenhuis en Henri van Kol. Van Kol was de enige socialist van rond 1900 die een overtuigend bewijs bezat van zijn lidmaatschap doordat hij zijn leven lang het diploma van het\u00a0\"\"Nederlandsch Werklieden Ver<\/em>bond<\/em> bewaard had. Domela Nieuwenhuis was geen lid geweest, maar hij was wel de voorganger van het moderne socialisme in Nederland. Onder zijn bewind werd het socialisme een grote beweging en na 1894 tegenover zijn leiding een massabeweging\u00a0 in de vorm van de SDAP.<\/p>\n

Naast deze vijf echte Internationalen van de eerste orde zijn vijf internationalen van de tweede orde afgebeeld: Keir Hardie, Pieter Jelles Troelstra, Victor Adler, Jean \"\"Jaur\u00e8s en Hjalmar Branting. Branting<\/a> was een Zweedse sociaaldemokraat, die vanaf 1907 tot en met zijn dood de politiek leider was van zijn partij, de Sveriges socialdemokratiska arbetareparti.<\/i> Voor zijn werk in onder andere de vredesacties tijdens de Eerste Wereldoorlog ontving hij de Nobelprijs voor de Vrede. Troelstra was de Nederlandse equivalent van Branting in het Skandinavisch-\"\"Hollandse vredescomit\u00e9 en vanaf 1897 tot en met 1925 partijleider van de SDAP. Keir Hardie was vanaf zijn tiende arbeider in de steenkoolmijnen in het Schotse Lanarkshire, werd afgevaardigde van zijn medearbeiders en in 1906 partijleider van de Labourparty. Twee jaar later trok hij zich terug en ijverde voor vrouwenkiesrecht, home-rule voor India en vrede tijdens de Eerste Wereldoorlog. Hij was de enige arbeider van de vijf. Victor Adler was de leider van de Oostenrijkse Arbeiderspartij van 1890 tot zijn overlijden in 1918. Hij was een voorstander van een internationale samenwerking. Hij stond aan de links van het midden. Jaur\u00e8s was in Frankrijk het eerste slachtoffer van de uitbarsting van de Grande Guerre: <\/em>vermoord op een Parijs terras door een fanatieke nationalist. Jaur\u00e8s was een gloedvol spreker voor de vrede.<\/p>\n

Er waren geen wanklanken op het feest van de honderdjarige. Enige tijd later verscheen in het Algemeen Handelsblad<\/em> een kritisch artikel van Anton Constandse met de ondertitel ‘Ontluistering van een mythe’. <\/em>Hij beschouwde de viering een farce, want de Eerste Internationale was een mislukking: “In werkelijkheid is een rachitisch schepsel verwekt, dat na acht jaar de doodsteek kreeg van zijn eigen ouders en nog vijf jaar nodig had om definitief te sterven en begraven te worden.” Na een bladzijde lang alle interne tegenstellingen, falen, machinaties en roddelpraat van o.a. Marx aan de kaak gesteld te hebben concludeerde Constandse: “De eerste Internationale was een<\/em> innerlijk verscheurde en zwakke verzameling.” Ook de Tweede (Socialistische) Internationale ging aan tegenstelling ten onder en faalde in de zomer van 1914 om de Wereldoorlog tegen te houden. Tussen de wereldoorlogen waren er aparte organisaties voor communisten (de Derde Internationale) en socialisten. In 1938 stichte Trotsky de Vierde Internationale. In het jaar van de herdenking, dat georganiseerd werd door de in 1951 opgerichte Socialistische Internationale, was deze Internationale vooral een Europese organisatie.
\nDe tien afgebeelde socialisten (en een anarchist) op de sigarenbandjes zijn een ware afspiegeling van deze Europese mannelijke basis van ‘De Internationale’.<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

De Eerste Internationale is een mythische organisatie geweest, waar beroemde socialisten als Karl Marx en Friedrich Engels de scepter zwaaiden. In het jaar 1864 werd het Internationaal Werklieden Verbond opgericht te Londen, in het Engels de International Workingmen’s Association. In 1869 sloot het Nederlandsch Werklieden-Verbond zich aan als de Nederlandse sectie. Acht jaar later verdween […]<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":""},"categories":[131,45],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.onvoltooidverleden.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/54378"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.onvoltooidverleden.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.onvoltooidverleden.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.onvoltooidverleden.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.onvoltooidverleden.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=54378"}],"version-history":[{"count":32,"href":"https:\/\/www.onvoltooidverleden.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/54378\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":54421,"href":"https:\/\/www.onvoltooidverleden.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/54378\/revisions\/54421"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.onvoltooidverleden.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=54378"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.onvoltooidverleden.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=54378"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.onvoltooidverleden.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=54378"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}